
سياسي. اروپا. مسلمانان. هلسينكي
تهران - بنياد حقوق بشر هلسينكي پس از تحقيق در ۱۱كشور اروپايي اعلام كرد كه پس از واقعه ۱۱سپتامبر، تبعيض و ناشكيبايي عليه مسلمانان در اتحاديه اروپا تشديد شده است.
اين تحقيق در كشورهاي اتريش، بلژيك، دانمارك، فرانسه، آلمان، يونان ، ايتاليا، هلند، اسپانيا، سوئد و انگليس صورت گرفته و قرار است ترجمه متن كامل آن را پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات وابسته به وزارت فرهنگ وارشاد اسلامي منتشر كند.
در اين تحقيق بويژه وضعيت مسلمان در زمينه روابط رسمي ميان دولت و اجتماع مسلمانان ، احساسات منفي در قبال مسلمانان و آزار آنها ، پوشش رسانه اي موضوعات مربوط به اسلام و مسلمانان ، نقش رهبران سياسي و سياستگذاري هاي رسمي ، تبعيض عليه مسلمانان درحوزههاي مختلف جامعه، عبادتگاههاي مسلمانان و تسهيلات تدفين ، پوشش اسلامي، آموزش ديني و مدارس مسلمانان ، دفاع از دشمني و خشونت به نام اسلام و ذبح حلال بررسي شده است.
علي مرشدي زاد كه اين تحقيق را به فارسي برگردانده، روز دوشنبه در نشستي در پژوهشگاه فرهنگ ، هنر و ارتباطات وابسته به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي ، گزارشي از آن را ارائه كرد.
مترجم پژوهش بنياد حقوق بشر هلسينكي خاطرنشان كرد كه اين تحقيق با توجه به اينكه توسط غيرمسلمانان انجام شده، تا حد امكان بيطرفانه بوده و گوياي تبعيض نسبت به مسلمانان در يازده كشور اروپايي در زمينههاي مختلف است.
وي با اشاره به كاربرد بيش از پيش واژه اسلام هراسي در آمريكا و اروپا پس از واقعه يازده سپتامبر گفت: با وجود آنكه اين رويداد در آمريكا رخ داد، اما ناشكيبايي نسبت به مسلمان در اروپا تشديد شد كه اين امر به خصوصيات متفاوت جوامع اروپايي و آمريكايي باز ميگردد.
به گفته اين كارشناس، جامعه آمريكا، جامعهاي موزاييكي و چند فرهنگي است كه به صورت ديگي جوشان، مهاجران را در خود حل ميكند و در عين حال اجازه حفظ خرده فرهنگهايشان را به آنها ميدهد ولي چنين تساهلي در كشورهاي اروپايي مشاهده نميشود.
مرشدي زاد به آمار رسمي مسلمانان در اروپا اشاره كرد و گفت: تعداد مسلمانان در فرانسه چهار تا پنج ميليون، آلمان بيش از سه ميليون، انگليس بيش از يك و نيم ميليون، اسپانيا حدود يك ميليون، ايتاليا و هلند هر كدام نزديك به يك ميليون، بلژيك ۴۰۰تا ۵۰۰هزار ، يونان تا ۴۰۰هزار ، اتريش و سوئد هركدام بيش از ۳۰۰هزار و دانمارك كمتر از ۱۸۰هزار نفر است.
وي خاستگاه عمده مسلمانان در كشورهاي مورد بررسي را مهاجرت عنوان كرد و گفت: پس از جنگ جهاني دوم، مهاجرت كاري از كشورهاي مسلمان به اروپا افزايش يافت. برنامه اوليه آن بود كه مهاجران تنها به صورت موقت در اين كشورها بمانند و به همين دليل در جوامع ميزبان ادغام نشدند و اين وضعيت تا حد زيادي به حل نشدن آنان در جوامع اروپايي انجاميد.
مرشدي زاد افزود: محققان بنياد حقوق بشر هلسينكي به دولتهاي اروپايي گوشزد كردهاند كه مسلمانان در اين كشورها از مذاهب و گرايشهاي ديني متفاوت هستند و حتي به لحاظ طبقاتي نيز پايگاههاي متفاوتي دارند و نبايد آنها را به صورت يكدست در نظر گرفت.
اين كارشناس هدف محققان بنياد حقوق بشر هلسينكي را افزايش آگاهي در مورد تبعيض نسبت به مسلمانان در اتحاديه اروپا و مشكلات فراروي آنان براي كسب حق آزادي ديني ذكر كرد.
وي در زمينه روابط رسمي ميان دولتها و مسلمانان در اروپا گفت: اسلام در كشورهاي اروپايي در سالهايي متفاوت به عنوان يكي از اديان رسمي شناخته شد و اين امر خواه ناخواه حقوقي را براي مسلمانان ايجاد ميكند.
مرشدي زاد با استناد به تحقيق يادشده، بلژيك را به عنوان نمونه ذكركرد و گفت: پيروان اديان رسمي در اين كشور از يارانه دولتي، حق آموزش ديني در مدارس، دريافت كمك هزينه به عنوان حقوق روحانيون، داشتن روحاني در زندان و بيمارستان و نيز پخش برنامه از راديو و تلويزيون دولتي برخوردارند ولي همه اين موارد در مورد مسلمانان اعمال نميشود.
وي افزود: در فرانسه با توجه به نظام لائيسيته، دولت هيچ اجتماع ديني را به رسميت نميشناسد و به آنها يارانهاي تعلق نميگيرد ولي آنها مي توانند تحت پوشش انجمنهاي خيريه و عام المنفعه از يارانههاي دولتي برخوردار شوند.
وي وضعيت مسلمانان در ساير كشورهاي اروپايي را نيز بهتر از بلژيك و فرانسه ندانست.
مرشدي زاد درباره احساسات منفي در قبال مسلمانان كه بخش ديگر اين تحقيق است، گفت: پس از حادثه يازده سپتامبر شاهد افزايش حملات به مسلمانان بوده ايم و موج جديدي از حمله به مسلمانان گزارش شده است. به طور مثال، اين حملات در اسپانيا پس از حمله تروريستي مارس ۲۰۰۴در مادريد و در هلند بعد از ترور فيلمساز هلندي تئو ون گوگ (سازنده فيلمي موهن درباره اسلام ) در نوامبر ۲۰۰۴تشديد شده است.
اين كارشناس اظهار داشت: بخش عمدهاي از حملات گزارش شده به مسلمانان حملاتي لفظي است. كساني كه به دليل ظاهر خود به عنوان مسلمان شناخته مي شوند، بويژه درمعرض آزار و اذيت در خيابان و مكانهاي عمومي قرار مي گيرند.
وي افزود: به اين ترتيب زنان مسلماني كه روسري به سر ميكنند و مردان مسلمان با ريش و عمامه بيش از ديگران قرباني اين حوادث هستند. در فرانسه ۷۰درصد تمامي حملات عليه مسلمانان ، عليه زناني بوده كه روسري بر سر داشتند.
مرشدي زاد ، توهين لفظي در مدارس، تشديد چاپ مطالب عليه اسلام، حمله به مساجد و مراكز مسلمانان و نيز مطرح كردن اسلام به عنوان ديني مخالف زنان و رواج ترديد نسبت به تعامل پذيري در اسلام را از ديگر محورهاي حملات به مسلمان در اروپا عنوان كرد.
اين كارشناس خاطرنشان كرد: در اين تحقيق گروههاي مسلمان تاسف خود را درباره تمايل رو به رشد رسانهها از حادثه يازده سپتامبر به بعد براي به تصوير كشيدن مسلمانان به گونهاي منفي و كليشهاي ابراز داشته اند.
وي گفت: بعد از يازده سپتامبر تعداد رو به افزايشي از گزارشها ديدگاه تنگ نظرانهاي از اسلام منعكس و آنرا به صورت ديني تك بعدي ارائه كرده اند كه سركوبگر و بنيادگراست و ارزشهاي دمكراتيك و مدني را مورد تهديد قرار مي دهد.
به گفته اين كارشناس، در تحقيق بنياد حقوق بشر هلسينكي همچنين به ظهور احزاب راست - پوپوليست در سالهاي اخير در تعدادي از كشورهاي اروپايي و لفاظيهاي آنها نسبت به مهاجران اشاره شده است.
در بخش ديگري از اين تحقيق كه به تبعيض عليه مسلمانان درحوزههاي مختلف اشاره دارد، مرشدي زاد گفت: در بيشتر كشورهاي تحت پوشش اين گزارش، هيچ سازماني وجود ندارد كه به صورتي نظام مند به ديده باني درمورد تبعيض عليه مسلمانان بپردازد.
وي افزود: اين امر اطلاع رساني نسبت به تبعيضها را محدود ميكند، با اين حال عمده تبعيضها نسبت به مسلمانان در يافتن شغل و ادامه تحصيل و بويژه در زنان مسلماني كه روسري بر سر ميكنند، اعمال ميشود، تا جايي كه برخي از ماموران دولتي ارائه كمك به زنان مسلمان را منوط به برداشتن روسري از سر آنها ميكنند.
مترجم پژوهش بنياد حقوق بشر هلسينكي خاطرنشان كرد كه در بخش ديگري از اين تحقيق به مشكلات و محدوديتهايي كه مسلمانان در ساخت عبادتگاههاي خاص خود در شهرهاي اروپايي و يا تدفين عزيزانشان دارند، اشاره و بر حقوق آنان نسبت به اين امر تاكيد شده است.
وي با استناد به بخش بعدي اين پژوهش كه به پوشش اسلامي اختصاص دارد،گفت:
حق آزادي دين به گونهاي كه مورد حمايت استانداردهاي بينالمللي قرار دارد، در بردارنده حق اظهار دين به شيوههاي مختلف مانند پوشش لباس متمايز است.
مرشدي زاد گفت: طي سالهاي اخير استفاده از روسري از سوي زنان مسلمان به موضوع بحث وجدل روز افزوني در اروپا بدل شده است. در چند كشور تحت پوشش اين گزارش، بحثهايي حول محور استفاده از روسري در قلمرو دولتي شكل گرفته و موضوع عمده آن، سازگاري استفاده از روسري در مدارس و موسسات دولتي با اصل جدايي دين و دولت بوده است.
وي خاطرنشان كرد: در اين كشورها روسري به عنوان نماد سركوب زن و تجلي بنياد گرايي ديني قلمداد شده و نقاب و برقع نيز به اين عنوان كه ميتواند مستمسك اعمال تروريستي واقع شود، معرفي شده است.
مرشدي زاد كسب آموزش ديني را يكي ديگر از حقوق اقليتهاي ديني در دنيا عنوان كرد و گفت: مسلمانان در يازده كشور اروپايي مورد بررسي، در اين زمينه با دشواريهايي روبرو هستند.
بخش ديگري از اين پژوهش معرفي اسلام به عنوان ديني خشن است كه در آن به بزرگنمايي اظهارات برخي ائمه جماعات در كشورهاي اروپايي و اتخاذ تدابيري عليه آنان اشاره شده است.
وي اظهار داشت: بخش نهايي اين پژوهش به مشكلات مسلمانان در ذبح حلال مربوط مي شود. طبق دين اسلام گوشت در بردارنده خون قابل خوردن نيست و لازم است حيوان به گونهاي ذبح شود كه خون او فوران كند ولي كشورهاي اروپايي روش بي حسي را بكار ميبرند كه به فوران خون حيوان نميانجامد.
مرشدي زاد افزود:در بيشتر كشورهاي تحت پوشش اين گزارش، ذبح حلال و ديگر اشكال ذبح ديني از ضرورت كلي بيحس كردن حيوانات قبل از ذبح مستثني شده اند ولي در سوئد ودانمارك ، مسلمانان در اين زمينه با مشكل روبرو هستند.
اين كارشناس خاطرنشان كرد: محققان بنياد حقوق بشر هلسينكي به دولتهاي اروپايي توصيه كردهاند از اقليت مسلمان در مقابل تبعيضها حمايت كنند، اجراي قانون منع تبعيض را به ماموران و مردم آموزش دهند و براي ديده باني تبعيض عليه مسلمانان تلاشي نظام مند داشته باشند.
همچنين اقدام موثر براي ترويج تساهل در ميان مردم اروپا واحترام به جامعه متكثر ، تنظيم مقرراتي كه به موجب آن افراطي گري ديني به فدا شدن مردمي كه هيچ ارتباطي با آن ندارند، منجر نشود ، تضمين اين اصل كه ميان مهاجراني كه از قانون سوءاستفاده ميكنند و ساير مهاجران تفاوت وجود دارد ، حق مسلمانان براي برگزاري مناسك ديني و ساخت عبادتگاه و پوشش اسلامي از ديگر توصيههايي است كه بنياد حقوق بشر هلسينكي به رهبران اروپايي ارائه كرده است.
مرشدي زاد گفت: بنياد حقوق بشر هلسينكي به رهبران اروپايي توصيه كرده است براي همگرايي و ادغام مسلمانان در جوامع اروپايي، در اجتماعات مسلمانان شركت كنند و به گفت و گو با جامعه مسلمان بپردازند و در عين حال تنوع ميان مسلمانان را نيز در نظر بگيرند.
از سوي ديگر، حميد اخوان مدير گروه مطالعات فرهنگي جهان اسلام در اين پژوهشگاه در ابتداي اين نشست، ادغام نشدن گروههاي اقليت مسلمان در جوامع اروپايي را يكي از انگيزههاي اين تحقيق دانست.